Phát biểu tại hội thảo, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, sau 40 năm đổi mới, mô hình tăng trưởng theo chiều rộng của Việt Nam đã tới giới hạn. Việt Nam phải chuyển từ "bản đồ hành chính" sang "bản đồ phát triển", trong đó không gian được định hình bởi khả năng tổ chức, năng lực sáng tạo và mức độ kết nối.
Theo Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần giải quyết hai bài toán: làm mới các không gian truyền thống và kiến tạo những không gian mới. Với không gian biển, công nghệ phải đi trước để đánh giá tài nguyên đại dương, phát triển năng lượng tái tạo ngoài khơi, công nghệ sinh học biển và kiểm soát rủi ro môi trường.
Đối với không gian ngầm, cần xây dựng cơ sở dữ liệu địa chất, địa chính ba chiều và bản sao số đô thị, bảo đảm quy hoạch đi trước dự án. Không gian tầm thấp cần có bản đồ số vùng bay, hành lang thử nghiệm cùng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn an toàn. Với không gian vũ trụ, Việt Nam cần phát triển đồng bộ hệ sinh thái vệ tinh, thiết bị mặt đất và dịch vụ phân tích dữ liệu, từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi.
Bộ trưởng Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đề nghị chuyển từ tư duy "không quản được thì cấm" sang quản trị dựa trên tiêu chuẩn, quy chuẩn và mức độ rủi ro; mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Nhà nước cần trở thành khách hàng đầu tiên thông qua đặt hàng nghiên cứu và mua sắm công, qua đó hỗ trợ thương mại hóa công nghệ, tạo thị trường cho doanh nghiệp trong nước.
Phát biểu tại hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Kim Sơn, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, mỗi địa phương cần xác định rõ lợi thế so sánh, năng lực nội sinh và sản phẩm chủ lực để tham gia chuỗi giá trị, hành lang kinh tế và mạng lưới đô thị, thay vì phát triển như một "nền kinh tế thu nhỏ". Mô hình tăng trưởng cũng phải chuyển từ dựa nhiều vào đất đai, lao động và vốn sang dựa trên công nghệ, dữ liệu, văn hóa và chất lượng.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc mở rộng không gian phát triển phải gắn với hạ tầng, công nghệ và nguồn nhân lực. Nhật Bản đã khai thác không gian ngầm để phát triển giao thông, thương mại và chống ngập; trong khi Italia thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đào tạo và trao đổi học thuật nhằm phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo.
Từ góc độ chính sách, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng cần đồng thời tổ chức lại các không gian hiện hữu, kiến tạo các không gian mới và hoàn thiện cơ chế điều phối, huy động nguồn lực. Việc sắp xếp đơn vị hành chính chỉ thực sự tạo động lực khi hình thành được các vùng kinh tế, hành lang kinh tế, vùng động lực và chuỗi liên kết hiệu quả, khắc phục tình trạng chia cắt theo địa giới hành chính.
Ngay sau phiên khai mạc, hội thảo diễn ra với hai phiên thảo luận chuyên môn và tọa đàm bàn tròn. Hội thảo được kỳ vọng cung cấp luận cứ và đề xuất chính sách để chuyển những không gian còn nhiều tiềm năng thành động lực tăng trưởng mới của Việt Nam.
