Đề xuất đáng chú ý này do bà Quách Mai Dung, nguyên Phó Trưởng phòng Giáo dục Mầm non (Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội), nêu tại Hội nghị phản biện xã hội về Dự thảo quy định dạy thêm, học thêm do Ủy ban Mặt trận Tổ quốc TP Hà Nội tổ chức mới đây đã nhanh chóng thu hút sự quan tâm đặc biệt từ đông đảo phụ huynh và dư luận giáo dục Thủ đô.
Theo bà Dung, trong nhiều năm qua, việc quản lý dạy thêm, học thêm vẫn còn tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là sự chênh lệch thu nhập giữa giáo viên dạy thêm trong và ngoài nhà trường.
Một tiết dạy phụ đạo trong trường chỉ dao động từ 80.000 đến 150.000 đồng, trong khi dạy ngoài có thể lên tới 300.000–600.000 đồng, thậm chí cao hơn đối với các môn “thi cử, quan trọng”.
“Chênh lệch quá lớn về thu nhập dễ dẫn đến tình trạng ‘chảy máu chất xám’, khi giáo viên giỏi rời trường để dạy ở trung tâm hoặc mở lớp riêng. Về lâu dài, điều này ảnh hưởng đến chất lượng dạy học trong nhà trường công lập”, bà Dung phân tích.
Bên cạnh đó, dù pháp luật đã có khung quy định, song việc giám sát, xử lý vi phạm dạy thêm vẫn gặp khó. Không ít trường hợp “ép buộc ngầm” học sinh học thêm để được “quan tâm” hơn trên lớp, trong khi các cơ quan chức năng khó phát hiện vì thiếu chứng cứ cụ thể.
Bà Dung cho rằng, các chế tài xử lý hiện nay còn chung chung. Thông tư 29 của Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ nêu “tùy tính chất và mức độ vi phạm sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật”, mà chưa có cơ chế đủ mạnh để răn đe.
Chính vì vậy, bà đề xuất biện pháp công khai danh tính để tăng tính minh bạch, đồng thời tạo sức ép xã hội nhằm hạn chế vi phạm.
Ngay sau hội nghị, đề xuất này đã nhanh chóng trở thành chủ đề được nhiều phụ huynh bàn luận.
Chị Nguyễn Thị Mai, phụ huynh có con học lớp 8 tại phường Bạch Mai cho rằng, biện pháp công khai là cần thiết để lập lại kỷ cương trong dạy thêm, học thêm: “Tôi hoàn toàn ủng hộ. Đã đến lúc phải có biện pháp mạnh để chấm dứt tình trạng dạy thêm tràn lan. Có những giáo viên gợi ý học sinh đi học thêm nếu muốn được điểm tốt hơn hoặc được quan tâm trong giờ học. Phụ huynh không biết ai vi phạm, dẫn đến mất niềm tin chung vào thầy cô".
Theo chị Mai, nếu thông tin vi phạm được công khai, sẽ tạo hiệu ứng răn đe, đồng thời giúp các giáo viên khác ý thức hơn trong việc tuân thủ quy định.
Tuy nhiên, không ít phụ huynh lại lo ngại cách làm này có thể gây tổn thương cho người dạy. Anh Lê Minh Tuấn (phụ huynh ở phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám) bày tỏ: “Không thể phủ nhận vẫn có giáo viên lợi dụng dạy thêm để trục lợi, nhưng cũng có rất nhiều người làm vì cuộc sống mưu sinh. Nếu chỉ vì vi phạm hành chính nhỏ mà bị nêu tên công khai, họ có thể mất uy tín, ảnh hưởng đến cả sự nghiệp. Cần có sự nhân văn trong xử lý".
Theo anh Tuấn, việc công khai nên chỉ áp dụng với những trường hợp vi phạm nghiêm trọng, có tính chất ép buộc, trục lợi rõ ràng; còn lại nên xử lý nội bộ, phạt tiền hoặc cắt thi đua là đủ.
Chị Trần Thu Phương, phụ huynh có con học tiểu học tại phường Định Công cho rằng, công khai là xu hướng đúng, nhưng phải đi kèm với quy trình kiểm chứng rõ ràng: “Phụ huynh rất cần sự minh bạch, nhưng nếu công khai sai, không kiểm chứng kỹ, sẽ hủy hoại danh dự của người vô tội. Cần có hội đồng xác minh độc lập, chỉ công khai khi kết luận vi phạm đã được cơ quan có thẩm quyền thông qua".
Chị Phương cũng đề nghị, song song với việc công khai vi phạm, ngành giáo dục nên tôn vinh những thầy cô làm tốt, tận tâm, dạy giỏi trong môi trường chính khóa.
“Công khai không nên chỉ là ‘đánh’ vào cái sai, mà còn là cách khuyến khích điều đúng”, chị Phương nói.
Ở góc nhìn khác, anh Nguyễn Quốc Hưng, phụ huynh có con đang học lớp 12 tại phường Kiến Hưng thì bày tỏ quan điểm không nên chỉ nhìn dạy thêm dưới lăng kính tiêu cực: “Chúng ta nói nhiều về hậu quả của dạy thêm, nhưng ít ai hỏi vì sao giáo viên phải làm vậy. Với mức thu nhập hiện nay, nếu chỉ sống bằng lương, nhiều thầy cô sẽ rất khó khăn. Chênh lệch giữa dạy trong trường và dạy ngoài khiến họ buộc phải tìm thêm nguồn sống. Khi gốc rễ kinh tế chưa được giải quyết, mọi biện pháp xử lý đều chỉ là phần ngọn".
Anh Hưng cho rằng thay vì chỉ tập trung chế tài, các cơ quan quản lý cần xây dựng cơ chế tiền lương và phụ cấp hợp lý hơn cho giáo viên, đồng thời tạo điều kiện để họ được công nhận công sức qua các lớp phụ đạo chính thức, minh bạch trong trường.
Từ đề xuất của bà Quách Mai Dung, có thể thấy bài toán quản lý dạy thêm, học thêm không chỉ là vấn đề hành chính, mà còn là câu chuyện của niềm tin và công bằng trong giáo dục.
Minh bạch là cần thiết để ngăn vi phạm, nhưng sự nhân văn lại là yếu tố quan trọng để giữ gìn hình ảnh và động lực cho đội ngũ giáo viên. Bởi, như nhiều phụ huynh chia sẻ, “thầy cô cũng là con người, có áp lực, có sinh kế, và cũng cần được tôn trọng”.
Công khai danh tính người vi phạm có thể là bước tiến trong quản lý, song nếu không được triển khai thận trọng, minh chứng đầy đủ và có cơ chế bảo vệ danh dự, rất dễ dẫn đến những tổn thương không đáng có cả cho người dạy lẫn cho niềm tin của xã hội vào ngành giáo dục.
Có lẽ, điều mà dư luận mong chờ nhất lúc này không chỉ là những bản danh sách công khai, mà là một hệ thống giáo dục minh bạch, công bằng, trong đó dạy thêm nếu có phải thực sự vì học sinh, chứ không phải vì cơm áo gạo tiền.
