Đầu tháng 9/2022, Bộ trưởng Dầu mỏ Iran Javad Owji đã cảnh báo đất nước sẽ có thể rơi vào một mùa đông lạnh giá và khả năng thiếu khí đốt.
Trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình, vị Bộ trưởng này bày tỏ quan ngại rằng sản xuất công nghiệp và các hộ gia đình tại châu Âu sẽ bị ảnh hưởng do nguồn cung cấp khí đốt từ Nga do các lệnh trừng phạt nhằm đáp trả cuộc khủng hoảng Nga - Ukraine.
Ảnh minh hoạ: DW.
Vào thời điểm đó, Iran tự cung cấp nguồn khí đốt tự nhiên thay thế và thấy vị thế của mình được củng cố trong các cuộc đàm phán quốc tế nhằm hạn chế chương trình hạt nhân.
"Chúng tôi có trữ lượng khí đốt lớn thứ hai thế giới và có thể cung cấp cho châu Âu", phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nasser Kanaani cho biết vào đầu tháng 9/2022. Tuy nhiên, trước khi điều đó có thể xảy ra, các biện pháp trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với Iran sẽ phải được dỡ bỏ.
Tuy nhiên, Iran sẽ không đáp ứng yêu cầu của các nhà đàm phán về hợp tác chặt chẽ hơn với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế, và kế hoạch của Tehran đã thất bại.
Trong khi đó, cuộc khủng hoảng năng lượng ở châu Âu đã lắng dịu. Các nhà chức trách nói rằng nguồn cung hiện ổn định ở Đức, quốc gia đặc biệt phụ thuộc vào khí đốt của Nga trước khi cuộc chiến ở Ukraine bắt đầu.
Ngoài ra, khoảng ba tháng sau, một vấn đề quen thuộc đã quay trở lại ở Iran: tình trạng thiếu khí đốt do cơ sở hạ tầng xuống cấp.
"Mặc áo ấm nhiều hơn ở nhà"
Bộ Dầu khí Iran đã xác nhận nước này đang gặp sự cố kỹ thuật với việc sản xuất khí đốt. Đầu tuần này, Bộ trưởng Dầu mỏ đã cảnh báo mọi người dân nên tiết kiệm nguồn cung.
Trong một cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn chính thức Shana, chuyên đưa tin về ngành, ông khuyên người dân nên "mặc ấm hơn khi ở nhà và giảm mức tiêu thụ: Những người sử dụng quá nhiều khí đốt có thể bị cắt nguồn cung".
Trong tuần này, chính quyền ở một tỉnh phía Đông Bắc đã đóng cửa tất cả các văn phòng cho đến Chủ nhật để tiết kiệm điện và khí đốt.
"Tàn nhẫn!" một bà mẹ trẻ sinh sống tại Thủ đô Tehran chia sẻ với DW để đáp lại thông báo trên. "Trong ba hoặc bốn năm qua, chúng tôi thấy bất lực mỗi khi mùa đông ập tới. Mỗi trận tuyết rơi làm tê liệt đất nước, khi chính quyền và trường học đóng cửa để tiết kiệm năng lượng".
Thời tiết lạnh giá ở Tehran khiến nguồn cung cấp khí đốt trở nên căng thẳng. Ảnh: DW.
Kể từ giữa tháng 12/2022, các văn phòng Chính phủ và trường học ở nhiều tỉnh trên khắp đất nước 84 triệu dân đã phải đóng cửa hàng tuần liền để tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, mặc quần áo nhiều hơn ở nhà là điều không bình thường đối với bà mẹ 37 tuổi này (cũng như đối với nhiều người Iran khác), những người đã quen với việc sưởi ấm những ngôi nhà ấm áp bằng khí đốt rẻ tiền. Iran có thể có trữ lượng năng lượng khổng lồ, nhưng nước này có xu hướng sử dụng chúng không hiệu quả.
David Jalilvand, người đứng đầu công ty tư vấn chính sách Orient Matters có trụ sở tại Berlin, cho hay: “Iran đang phải chịu tình trạng tiêu thụ khí đốt tự nhiên quá mức và các nguồn năng lượng khác do hiệu quả sử dụng năng lượng cực kỳ kém”.
Chia sẻ với DW, ông nói: "Các khoản trợ cấp nhằm giảm bớt khó khăn kinh tế của người dân và kích thích nền kinh tế, là một yếu tố quan trọng. Một số nỗ lực cắt giảm trợ cấp đã thất bại vì tình hình bấp bênh của nhiều hộ gia đình tại Iran".
Tiêu thụ công nghiệp cao
Iran cũng phải vật lộn với mức tiêu thụ năng lượng cao trong hầu hết các ngành công nghiệp, đặc biệt là ngành sắt, thép và xi măng.
Theo Viện Khoa học Địa chất và Tài nguyên Liên bang Đức, Iran đứng thứ 4 trong danh sách các quốc gia tiêu thụ khí đốt cao nhất thế giới năm 2020, chỉ sau Mỹ, Nga và Trung Quốc.
Các vấn đề kỹ thuật gây khó khăn cho việc sản xuất khí đốt của Iran. Ảnh: DW.
Trong hai thập kỷ qua, Iran đã có thể mở rộng đáng kể sản lượng khí đốt tự nhiên của mình. Tuy nhiên, sản xuất vẫn kém phát triển xét về quy mô dự trữ của Iran.
Ngoài ra, việc thiếu khả năng tiếp cận các công nghệ khai thác then chốt do lệnh trừng phạt của Mỹ cũng đóng một vai trò nào đó. Trong tương lai gần, Iran sẽ không có khả năng đáng kể để tăng xuất khẩu khí đốt.
Cạnh tranh hay hợp tác với Nga?
Tehran và Moscow có kế hoạch hợp tác chặt chẽ hơn để đáp trả các lệnh trừng phạt của Mỹ mà cả hai nước phải đối mặt.
Vào tháng 7/2022, công ty năng lượng Nga (Gazprom) đã ký thỏa thuận hợp tác trị giá 40 tỷ đô la (36,8 tỷ euro) với công ty dầu mỏ của Iran (NIOC) để giúp công ty này phát triển hai mỏ khí đốt và sáu mỏ dầu.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn bày tỏ quan điểm hoài nghi về thỏa thuận này: "Xét cho cùng, Moscow không quan tâm đến việc xây dựng một đối thủ hùng mạnh trên thị trường toàn cầu, đặc biệt là khi thị trường bán hàng của Nga đã trở nên nhỏ hơn đáng kể do các lệnh trừng phạt".
Nga đã cung cấp dầu và khí đốt với mức chiết khấu đáng kể cho các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ - tất cả các khách hàng truyền thống của Iran.
Ví dụ, Thổ Nhĩ Kỳ gần đây đã nhập khẩu khí đốt từ Iran, nhưng hiện đang đàm phán giảm giá 25% đối với khí đốt từ Nga. Hãng tin Bloomberg hồi tháng 12 cũng đưa tin rằng chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ muốn trích chiết khấu hồi tố đối với khí đốt nhập khẩu đã thanh toán cho mùa thu này.
Lê Na (Theo DW)
