Suốt hơn một thập kỷ, màn hình cảm ứng khổ lớn được xem là biểu tượng của sự hiện đại trong khoang lái. Một tấm panel có thể thay thế hàng chục núm xoay, giúp thiết kế nội thất liền mạch và cho phép cập nhật phần mềm mà không cần sản xuất chi tiết mới.
Tuy nhiên, lựa chọn này đang đối mặt với thực tế vận hành: khi điều hòa, âm lượng hay gạt mưa bị ẩn trong nhiều lớp menu, mỗi thao tác buộc người lái rời mắt khỏi đường.
Các tổ chức an toàn coi đây là rủi ro nghiêm trọng, cảnh báo rằng chi tiết từng giúp xe bán chạy trong showroom có thể khiến xe mất điểm trong thử nghiệm va chạm. Tính năng từng được xem là tiến bộ giờ trở thành gánh nặng mà các hãng xe không thể bỏ qua.
Dữ liệu an toàn buộc phải thay đổi
Các nghiên cứu cho thấy thao tác trên màn hình khi lái xe làm chậm phản ứng đáng kể so với việc với tay bấm nút, đặc biệt với những tác vụ cơ bản như chỉnh nhiệt độ hay đổi kênh radio.
Khác với nút bấm có phản hồi xúc giác, màn hình phẳng buộc người lái phải nhìn để xác nhận từng thao tác, tăng nguy cơ mất tập trung.
Giám đốc NCAP, Matthew Avery, gọi việc lạm dụng màn hình cảm ứng là vấn đề toàn ngành, nhấn mạnh các chức năng thiết yếu như xi-nhan, gạt mưa, đèn cảnh báo phải giữ ở dạng nút hoặc cần điều khiển truyền thống.
Ông cho biết NCAP sẵn sàng trừ điểm xe buộc người lái thao tác trên màn hình cho các chức năng quan trọng, cảnh báo này đã khiến nhiều hãng xe bắt đầu xem xét đưa nút bấm trở lại.
Người dùng phản đối thiết kế “smartphone trên bánh xe”
Không chỉ trong phòng thí nghiệm, người dùng cũng lên tiếng. Nhiều chủ xe phàn nàn rằng thao tác đơn giản như chỉnh tốc độ quạt hay sấy kính nay phải tìm biểu tượng nhỏ, độ tương phản thấp, thậm chí ẩn sau nhiều lần chạm.
Nghiên cứu tại Mỹ và châu Âu cho thấy nhiều tài xế không thể thực hiện các thao tác cơ bản trên màn hình mà không rời mắt khỏi đường trong thời gian nguy hiểm, lý giải vì sao một số hãng xe đang quay lại với nút bấm để cải thiện sự hài lòng của khách hàng.
Andreas Mindt, Giám đốc thiết kế Volkswagen, phát biểu: “Thực tế, đây là ô tô, không phải điện thoại”. Tuyên bố này xuất hiện khi hãng công bố kế hoạch loại bỏ điều khiển cảm ứng, thay bằng nút bấm truyền thống, nhằm tôn trọng cách người dùng thực sự vận hành xe.
Áp lực từ thử nghiệm và bảo hiểm
Những chỉ trích ban đầu đang trở thành tiêu chí chính thức. NCAP và các chương trình tương tự không chỉ đánh giá khả năng bảo vệ khi va chạm mà còn xem xét giao diện có giúp phòng tránh tai nạn hay không.
Xe giấu chức năng quan trọng trong menu sâu có nguy cơ bị hạ điểm an toàn, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh số ở các thị trường coi trọng xếp hạng sao. Các công ty bảo hiểm cũng theo dõi dữ liệu này.
Nếu bố trí giao diện liên quan đến nhiều vụ va chạm hoặc lệch làn, họ có lý do điều chỉnh phí hoặc gây áp lực buộc hãng xe thay đổi. Điều này đã tác động đến cách các thương hiệu giới thiệu cabin thế hệ mới, hứa hẹn giảm lớp menu phức tạp và tăng khả năng truy cập trực tiếp vào chức năng an toàn.
Mercedes, MG và nhiều hãng xe đưa nút bấm trở lại
Trong bối cảnh đó, những thương hiệu từng đi đầu về màn hình cảm ứng nay lại dẫn đầu xu hướng ngược. Mercedes thừa nhận việc chuyển sang bề mặt cảm ứng trước đây là quá đà, và dữ liệu nội bộ cho thấy nút bấm hiệu quả hơn, vì vậy hãng đang đưa chúng trở lại.
Các kỹ sư Mercedes-Benz cho biết việc bổ sung nút bấm không thể thực hiện ngay lập tức do chi phí và độ phức tạp, nhưng định hướng đã rõ ràng.
MG cũng điều chỉnh thiết kế cabin để nhấn mạnh điều khiển cơ học cho các chức năng chính. Nhiều báo cáo cho thấy lo ngại về việc tài xế bị phân tâm bởi màn hình có thể dẫn đến tai nạn nghiêm trọng, tạo áp lực xã hội và pháp lý buộc các hãng xe quay lại với bố trí truyền thống.
Rào cản phần mềm khiến quá trình chuyển đổi chậm chạp
Một vấn đề lớn nằm ở “quán tính phần mềm”. Khi một hãng xe đã đầu tư vào nền tảng giải trí trung tâm riêng, với đội ngũ phát triển xây dựng hàng loạt tính năng xoay quanh màn hình chính, việc quay lại điều khiển vật lý không chỉ là thay đổi chi tiết nhựa mà còn phải thiết kế lại toàn bộ kiến trúc trải nghiệm người dùng.
Từ cách lập trình logic điều hòa cho đến cách các nút trên vô-lăng giao tiếp với máy tính trung tâm, tất cả đều cần điều chỉnh. Đây là lý do dù nhiều hãng xe tuyên bố sẽ đưa nút bấm trở lại, họ vẫn cảnh báo rằng quá trình này sẽ kéo dài qua nhiều vòng đời sản phẩm.
Định nghĩa lại khái niệm “cao cấp”
Trong nhiều năm, một màn hình trung tâm cỡ lớn được xem là dấu hiệu của sự hiện đại và đẳng cấp. Tuy nhiên, các cơ quan quản lý và nhà sản xuất đang âm thầm thay đổi cách đánh giá.
Thay vì kích thước màn hình, tiêu chí mới tập trung vào việc người lái có thể thực hiện nhanh và an toàn những thao tác quan trọng như nhập điểm đến trên bản đồ, đổi chế độ lái hay chỉnh sưởi ghế.
Ở một số thị trường, các hãng xe đang mạnh tay hạn chế màn hình cảm ứng và nút cảm ứng điện dung, với Mercedes là một trong những thương hiệu đi đầu trong việc đưa nút bấm trở lại như một điểm nhấn bán hàng, chứ không phải sự nhượng bộ.
Sự thay đổi này cũng làm thay đổi cách tư vấn tại showroom. Nếu trước đây nhân viên bán hàng tự hào giới thiệu số lượng tính năng tích hợp trong màn hình, thì nay họ nhấn mạnh vào dải nút điều hòa riêng, núm chỉnh âm lượng vật lý và các nút trên vô-lăng cho phép điều khiển hệ thống hỗ trợ lái mà không cần vào menu.
Thông điệp gửi đến khách hàng là: sự sang trọng thực sự không nằm ở việc mô phỏng một chiếc máy tính bảng, mà ở việc giảm tối đa sự phân tâm trong quá trình sử dụng hàng ngày. Khi nhiều mẫu xe áp dụng triết lý này, xu hướng thị trường sẽ càng được củng cố.
Khoang lái thế hệ mới sẽ ra sao?
Đồng thuận chung không phải là loại bỏ hoàn toàn màn hình, mà là sử dụng chúng một cách chọn lọc hơn. Bản đồ dẫn đường, camera lùi và các thiết lập phức tạp vẫn cần giao diện trực quan, và không ai kỳ vọng chúng sẽ quay lại đồng hồ cơ.
Thay đổi nằm ở việc hạn chế ép người lái thực hiện các chức năng thiết yếu qua màn hình. Các chuyên gia theo dõi ngành công nghiệp cho rằng mục tiêu mới là khoang lái “lai”, nơi màn hình trung tâm đảm nhiệm các tác vụ nhiều thông tin, còn hàng nút bấm vật lý xử lý những thao tác thường xuyên.
Những thử nghiệm thú vị sắp tới sẽ xoay quanh cách các hãng kết hợp phản hồi xúc giác, điều khiển giọng nói và phần cứng truyền thống.
Một số thương hiệu sẽ cố làm cho màn hình cảm ứng giống nút bấm hơn bằng rung cục bộ hoặc tạo bề mặt nổi, trong khi số khác tập trung vào núm xoay và cần điều khiển có thể thao tác hoàn toàn bằng cảm giác.
Điểm chung là sự tôn trọng trở lại đối với tải nhận thức của người lái. Sau một thập kỷ chạy theo phong cách tối giản kiểu smartphone, ngành ô tô đang nhận ra rằng đôi khi giao diện an toàn nhất chính là thứ có thể tìm thấy mà không cần nhìn.
